İş Geçmişi
Firmaların neden hata yaptıklarının cevabı eğlenceli olduğu kadar önemsizdir: çünkü hata yaptıklarını bilmiyorlar. İş stratejilerinin analizlerinde, daha sonra edinilen deneyim ve bilgi perspektifinden ex post değerlendirme yani şimdicilik kriterleri sıklıkla kullanılmaktadır.
Örneğin, bugün itibariyle, birkaç yıl önce klavyeli telefonların geliştirilmesine çok para yatıran bir telefon şirketiyle dalga geçmek kolay. Cep dokunmatik ekranlı bilgisayarların (bazen telefon olarak kullanılır, bu yanlış isim sayesinde işlevini sürdürmeye devam ettiği) hakim olan günümüz pazarı açısından bakıldığında, neredeyse intihar kararı gibi görünüyor.
Ancak, dünyayı bugün olduğu gibi bilen geçmişe bakıldığında böyle bir değerlendirme kolaydır. Sorun şu ki, böyle bir şimdicilik, önceden verilen kararın gerçek hatasını abartıyor. Yıllar öncesinden teknolojik değişikliklerden bahsederken daha da elverişsiz bir ışıkta görülebilir: Kablolu telefonlara yatırım, cep telefonu ışığında saçma ve araba geliştirme ışığında atlara yatırım daha da fazladır.
Bununla birlikte, bu tür kararların hatasının yalnızca şimdiki zamana ve evrim sürecinden sonra dünyanın nasıl göründüğüne ilişkin doğrudan bir deneyime sahip olduğumuz için açık olduğu unutulmamalıdır.
Yaşadığımız dünyayı apaçık kabul ettiğimize göre, geçmişte böyle bir dünya üzerine bahse girmeyen birinin bariz bir hata yaptığı çok açık. Bu nedenle, “iş tarihi”ne metodolojik olarak nasıl yaklaşılacağı ve bu alanda ne ölçüde anlamlı kuramsallaştırma yapılabileceği konusunda hala hararetli bir tartışma var.
Zararlı şimdici yaklaşımın yanı sıra seçici bir algı hatası da vardır. Girişimci başarılarla ilgili konuşmalarda, insanlar genellikle başarılı olanlarla konuşurlar. Başarılı olmak için gerekli olan birçok özelliğe işaret ederler, örneğin: kişinin sevdiği şeyi yapması, çalışkan olması, tam olarak dahil olması, iyi bildiği bir ekip oluşturması, cesur olmak vb.
Kirlenmiş bir numuneyi, yani başarılı olanları analiz ediyor olmamız gerçeği olmasaydı, her şey yolunda gidecekti. Kaybedenlere ve firmaları başarısız olanlara sorsak, seçimlerinin çok benzer olduğu ortaya çıkar. Bu nedenle, kazananların davalarını incelemek, kaybedenlerin davalarını incelemekten daha önemli değildir.
İkincisi daha da önemli olabilir. Bunları atlamak, yalnızca bir sonuç grubuna odaklanarak, araştırma örneğini hemen “kirlediğimiz” ve bu nedenle nedensel değerlendirmelerimizin tamamen güvenilir olmayacağı sonuç yanlılığına yol açar. Bu, vaka çalışması gerçeğiyle daha da karmaşık hale gelir. iş tarihinde baskın yöntem olmaya devam etmektedir.
Girişimciler ve yöneticiler sürekli olarak belirsizlik içeren kararlar alırlar, bu nedenle formüle edilmiş bir optimizasyon şeması yoksa hata yapabilirler. Bugün etkili bir şekilde toplanan bilgiler, etkili bir öngörüyü garanti etmemektedir. Yine de, bir kuruluş önemli bilgileri göz ardı ettiğinde veya onu çarpık bir şekilde aldığında hata yapabilir. Böyle bir durumun bilişsel hatalarla çok ilgisi vardır.
Bir firmanın stratejisi ve faaliyetleri hakkında karar veren insanlar insanlardır (görünür girişimlere rağmen açıkça gizlenemezler), bu da diğer tüm insanlar gibi onların da bilişsel sınırlamaları olabileceği anlamına gelir. Bu konudaki psikolojik literatür çok zengindir ve büyük piyasa oyuncularının düşüşüne ilişkin belirli tarihsel vakalara kolaylıkla uygulanabilir. Bu noktada, rollerini anlamak için kendimizi bu tür hataların sadece birkaçı ile sınırlayalım.
İşe Giriş görüntüleme
İşten AYRILIS bildirgesi
ISE GIRIS İşten çıkış
E Devlet 4A Hizmet Dökümü
E-Devlet emeklilik SORGULAMA
E-Devlet sigorta SORGULAMA
e-devlet girişi maaş sorgulama
SGK SORGULAMA
En önemli hata, şimdiki zaman (ex-post analizlere benzer) yanılgısı, yani mevcut bilgi ve deneyime aşırı odaklanma olacaktır. Böyle bir durumu açıklamak zor değil çünkü insanlar etraflarındaki gerçekliğe kök salıyorlar ve tıpkı hayvanlar gibi bunu doğrudan deneyime dayanarak öğreniyorlar.
Aradaki fark, hayvanlardan farklı olarak insanların teorik hayal gücüne sahip olmaları ve var olandan tamamen farklı gerçeklikleri hayal edebilmeleridir. Yine de gelecek bir belirsizlik bulutudur ve çok farklı biçimler alabilir. Bu nedenle, spekülatif gerçeklik, başlangıçta her zaman gerçek gerçeklikten daha kötü bir konumdadır.
Bu nedenle, statüko önyargısından, yani her şeyi olduğu gibi kabul etmekten bahsediyoruz. İnsanların bugünün kârlarını gelecekteki çok daha büyük kârlara tercih ettiği anlamına gelen hiperbolik indirime benzer. İnsanların zaman tercihine göre anlamlıdır.
Sadece yöneticiler için değil, pozitif getiri oranları için uzun süre beklemek istemeyen yatırımcılar için de geçerlidir. Hatta bir yöneticinin durumu daha geniş ve daha iyi görmesi ancak yatırımcının algısıyla sınırlı olması bile söz konusu olabilir.
Şimdinin fazla tahmin edilmesinin etkisi, geleceğin geçmişin belirli bir varyantı olarak algılanmasıyla bağlantılı olan mevcudiyet ve sabitleyici önyargı ile pekiştirilir. Erişilebilirliğe ilişkin önyargı, insanların deneyimlerinin tutsağı olmaları gerçeğinden kaynaklanmaktadır.
Yine, bilinen ve cisimleşmiş dünya bize gelecekteki bilinmeyen bir dünyadan çok daha yakındır. Demirleme, sırayla, mevcut olana bağlı kalmayı içerir. Gelecek açısından düşünmek istesek bile, her zaman bugün elimizde olanla başlarız. Açıklayıcı bir örnek kullanarak, bir Excel dosyasında sunulan satış verileri varsa ve bunlar üzerinde işlem yapıyorsa, bu kişiler kullanılabilirlik önyargısının tutsağıdır (daha güçlü önyargı).
Öte yandan, belirli parametrelerde, fiyatlarda, cirolarda ve maliyetlerde değişikliklere açık olmak istenirse, kullanılabilirlik önyargısından kurtulmuş olmasına rağmen hala çapalama önyargısıyla abartır (ve örneğin, bu değişkenler arasındaki ilişkilerde benzer algoritmalar kullanır, biraz farklı hayal edilseler bile)
Güvenilir ve test edilmiş yüksek marjlı ürünler, umut verici olsalar bile belirsiz teknolojik yeniliklerden daha cezbedici olduğundan, sabitleme ve kullanılabilirlik önyargısı Xerox veya Kodak gibi firmalara giriyor.
Erişilebilirliğe aşırı bağlılık ve çıpalama, doğrulama yanlılığıyla, yani bizi ilgilendiren hipotezi doğrulayan bu tür veri ve bilgilerin aranmasıyla sona erebilir. Bu, özellikle değer sistemimizde görülebilir.
Örneğin, bir maddenin sağlığa zararlı olduğunu düşünürsek, internet arama motorunda bulunan ve inancımızı doğrulayan referanslara karşı daha mutlu ve daha dikkatli olacağız. Onay yanlılığı, taahhüt yanlılığı ile pekiştirilir.
Bağlılık, tüm geçmiş kararlara değer atfetmenin doğal insan kalitesinden kaynaklanır. Bir hata yaptığını veya birkaç yılını boşa harcadığını kabul etmek zor ve acı verici olabilir, bu nedenle kendini aldatmak daha uygundur.
Bu da, yalnızca biri veya bir şey haklı olduğumuz inancıyla çelişirse, otomatik olarak olumsuz bir tepkiye yol açar, olumsuz bilgileri kimliğimizi veya konumumuzu baltaladığı için reddedilmesi gereken saldırılar olarak görme eğilimindeyiz ve bunun sonucunda hatadan habersiz kalmamız gerektiğine daha da ikna olduk.