Bilimsel makale nasıl hazırlanır rehberi görseli

Bilimsel Makale Nasıl Hazırlanır? Plan, Bölümler ve Dergiye Hazırlık

Bilimsel makale, özgün bir araştırma sorusunu ele alan, bu soruyu belirli bir yöntemle inceleyen ve bulgularını bilim insanlarının değerlendirebileceği biçimde raporlayan yazılı bir metindir. Bilimsel makale nasıl hazırlanır sorusunun cevabı tek bir yazım oturumuna sığmaz; plan, okuma, yazma ve düzeltme aşamalarından oluşan sistemli bir süreç gerektirir. Bu yazıda bu süreci temel adımlarıyla özetliyoruz.

Bilimsel Makale Nedir, Diğer Makalelerden Farkı Ne?

Makale genel olarak belirli bir düşünceyi savunmak ya da bir konuyu açıklamak için yazılan yazılı iletişim türüdür. Bilimsel makaleyi ayıran şey, iddiaların kişisel görüşe değil verilere ve kaynaklara dayanması, yöntemin açıkça anlatılması ve başkalarının çalışmayı tekrar edebilmesine yetecek ayrıntının verilmesidir.

Bilimsel makalelerin de farklı türleri vardır. Araştırma makalesi yeni veri ve bulgu sunar. Derleme (review) makalesi ise belirli bir konudaki mevcut çalışmaları bir araya getirip değerlendirir; özgün veri üretmez. Derleme yazmayı düşünüyorsanız review paper (derleme makale) nasıl hazırlanır rehberimize göz atabilirsiniz.

Yazmaya Başlamadan Önce Plan Yapın

Bilimsel makaleyi hazırlamadan önce bir plan oluşturmak ve bu plana göre sistemli ilerlemek, sonradan yapılacak büyük düzeltmeleri azaltır. Planınızda en az şu soruların cevabı olmalı:

  • Araştırma sorum ya da hipotezim tam olarak nedir?
  • Bu soru daha önce kim tarafından, hangi yöntemle çalışılmış?
  • Hangi veriyi, hangi yöntemle toplayıp analiz edeceğim?
  • Makaleyi hangi dergiye ya da hangi kuruma sunmayı düşünüyorum?

Hedef dergiyi baştan belirlemek önemlidir; çünkü kelime sınırı, bölüm başlıkları, kaynak gösterme stili ve sayfa düzeni dergiden dergiye değişir.

Çok Okuyun ve Okuduklarınızı Kaydedin

İyi yazılmış makaleleri okumak, bir makalenin nasıl işlediğini, konuların bölümlere nasıl dağıtıldığını ve giriş ile sonuç bölümlerinin nasıl kurulduğunu öğrenmenin en kolay yoludur. Okurken yalnızca içeriğe değil yapıya da dikkat edin: yazar araştırma boşluğunu nasıl gösteriyor, bulguları hangi sırayla sunuyor, tartışmada kendi sonuçlarını önceki çalışmalarla nasıl karşılaştırıyor?

Okuduğunuz kaynakları baştan düzenli kaydetmek, kaynakça aşamasında saatler kazandırır. Bunun için bir kaynakça yöneticisi kullanabilirsiniz; adımlar için Zotero ile kaynakça oluşturma rehberimize bakabilirsiniz.

Bilimsel Makalenin Temel Bölümleri

Araştırma makalelerinin çoğu, kısaca IMRaD olarak bilinen yapıyı izler:

  • Özet: Amaç, yöntem, temel bulgular ve sonucu kısa bir paragrafta verir.
  • Giriş: Konuyu tanıtır, ilgili çalışmaları özetler, araştırma boşluğunu ve çalışmanın amacını ortaya koyar.
  • Yöntem: Örneklemi, veri toplama araçlarını ve analiz yöntemini tekrarlanabilecek ayrıntıda anlatır.
  • Bulgular: Sonuçları yorum katmadan, tablo ve şekillerle destekleyerek sunar.
  • Tartışma ve sonuç: Bulguları önceki çalışmalarla karşılaştırır, sınırlılıkları belirtir ve önerilerle biter.

Sık yapılan hatalardan biri bu bölümleri birbirinden kopuk yazmak, bir diğeri de giriş bölümünde bütün konuyu anlatıp tartışmaya söz bırakmamaktır. Girişte sorulan soru, sonuç bölümünde cevaplanmalıdır. Bölümlerin yazım kurallarını daha ayrıntılı görmek için makale nasıl yazılır: bölümleri ve yazım kuralları yazımıza göz atabilirsiniz.

Nesnel ve Sade Bir Dil Kullanın

Bilimsel metinlerde “bence”, “kanımca” gibi kişisel görüş bildiren ifadeler yerine verilere ve kaynaklara dayanan cümleler kurulur. Özgünlük, konuyu kendi başınıza uydurmak değil, bilimsel verilere dayanarak kendi çıkarımlarınızı ortaya koymak demektir; dayanağınız yine güvenilir kaynaklar olmalıdır.

Konuyu gereksiz yere uzatmaktan kaçının. Kısa ve öz cümleler okuyucunun konudan kopmasını önler. Her paragrafın tek bir ana fikri olsun ve gereksiz tekrarları çıkarın.

Yazım ve Biçim Kurallarına Dikkat Edin

Yazım ve noktalama hataları, iyi bir araştırmanın bile ciddiye alınmasını zorlaştırır. Metni bitirdikten sonra en az bir kez yalnızca yazım hataları için okuyun; mümkünse bir arkadaşınızdan ya da danışmanınızdan geri bildirim isteyin.

Yazı tipi, punto, satır aralığı, sayfa sayısı ve kaynak gösterme stili konusunda herkes için geçerli tek bir kural yoktur. Bu bilgileri makaleyi göndereceğiniz dergi ya da kurum belirler; çoğu derginin web sitesinde “yazım kuralları” veya “yazarlara bilgi” sayfası bulunur. Göndermeden önce metninizi bu sayfadaki maddelerle tek tek karşılaştırın.

Göndermeden Önce Kısa Kontrol Listesi

  • Başlık çalışmanın konusunu açık ve kısa biçimde anlatıyor mu?
  • Özet, amaç, yöntem, bulgu ve sonucu içeriyor mu?
  • Metinde atıf yapılan her kaynak kaynakçada, kaynakçadaki her kaynak metinde var mı?
  • Tablo ve şekiller numaralandırılmış ve metinde anılmış mı?
  • Derginin kelime sınırına ve biçim kurallarına uyuluyor mu?