Zotero ile Kaynakça Nasıl Oluşturulur? Ücretsiz Adım Adım Rehber

Kaynakçayı ödevin son gecesine bırakmak, öğrencilerin en sık yaptığı hatalardan biridir. Okuduğunuz makaleleri hatırlamaya, yazar adlarını ve yayın yıllarını tek tek kontrol etmeye çalışırken hem zaman kaybedersiniz hem de metin içi atıflarla kaynakça arasında uyumsuzluk çıkar. Zotero, bu işi düzenli ve tekrarlanabilir hâle getiren ücretsiz ve açık kaynaklı bir kaynak yönetim programıdır.

Bu rehberde Zotero ile kaynakça oluşturma sürecini baştan sona anlatıyoruz: programı kurmak, kaynak eklemek, kaynakları düzenlemek, Word’e atıf eklemek ve APA 7 biçiminde kaynakçayı otomatik üretmek. Anlatım Zotero 7 sürümüne göredir; menü adlarının yanına gerektiğinde İngilizce karşılıklarını da yazdık.

Zotero Nedir ve Neden Kullanılır?

Zotero; makale, kitap, tez, web sayfası gibi kaynakları tek bir kütüphanede toplamanızı ve bunları Word, LibreOffice veya Google Docs’ta atıf olarak kullanmanızı sağlar. Öne çıkan özellikleri şunlardır:

• Ücretsizdir: Program ve temel senkronizasyon hesabı ücretsizdir. Ücretsiz hesapta dosya (PDF) depolama alanı sınırlıdır; kaynak bilgilerinin senkronizasyonu ise bu sınıra dahil değildir.
• Binlerce atıf stilini destekler: APA, MLA, Chicago, IEEE, Vancouver ve pek çok dergi stili tek tıkla seçilebilir.
• Tarayıcıdan tek tıkla kaynak kaydeder: Zotero Connector eklentisi, bir makale sayfasındayken künye bilgilerini otomatik olarak alır.
• Metin içi atıflarla kaynakçayı eşleştirir: Metne eklediğiniz her atıf kaynakçaya otomatik girer, sildiğinizde kaynakçadan da çıkar.

Adım 1: Zotero ve Zotero Connector’ı Kurun

1. Zotero’nun resmi sitesinden (zotero.org) işletim sisteminize uygun masaüstü uygulamasını indirip kurun. Windows, macOS ve Linux sürümleri vardır.
2. Aynı sayfadan kullandığınız tarayıcıya (Chrome, Firefox, Edge veya Safari) uygun Zotero Connector eklentisini ekleyin.
3. Zotero’yu ilk kez açtığınızda Word eklentisi genellikle otomatik kurulur. Word’de Zotero adlı bir sekme görmüyorsanız Zotero’da Düzen > Ayarlar > Atıf > Word İşlemciler (Edit > Settings > Cite > Word Processors) bölümünden eklentiyi yeniden yükleyin.
4. İsterseniz zotero.org üzerinden ücretsiz bir hesap açıp Ayarlar > Eşitle (Sync) bölümünden giriş yapın. Böylece kütüphaneniz farklı bilgisayarlarda da erişilebilir olur ve yedeklenmiş olur.

Adım 2: Kütüphanenizi Koleksiyonlarla Düzenleyin

Kaynak eklemeye başlamadan önce düzeni kurmak ileride çok zaman kazandırır. Her ders, ödev veya tez bölümü için ayrı bir koleksiyon (klasör) açın:

1. Sol panelde Kütüphanem‘e sağ tıklayıp Yeni Koleksiyon‘u seçin.
2. Koleksiyona anlaşılır bir ad verin, ör. “Pazarlama Dönem Ödevi” ya da “Tez – Literatür”.
3. Gerekirse koleksiyonun içinde alt koleksiyonlar açın: “Kuramsal Çerçeve”, “Yöntem”, “Bulgular” gibi.

Bir kaynak birden fazla koleksiyonda yer alabilir; bu durumda kopya oluşmaz, aynı kayıt iki yerde görünür. Ek olarak etiketler (tag) kullanarak “okundu”, “önemli”, “yöntem kaynağı” gibi işaretler koyabilirsiniz.

Adım 3: Kaynakları Zotero’ya Ekleyin

Tarayıcıdan kaydetme

Bir dergi makalesinin, kitabın ya da veri tabanı kaydının sayfasındayken tarayıcı araç çubuğundaki Zotero Connector simgesine tıklayın. Simge sayfanın türüne göre değişir (makale, kitap, web sayfası). Zotero künye bilgilerini, sayfada erişilebilir bir PDF varsa onu da seçili koleksiyona kaydeder.

DOI, ISBN veya PMID ile ekleme

Elinizde yalnızca bir DOI ya da ISBN varsa Zotero’nun üst kısmındaki sihirli değnek simgesine, yani Tanımlayıcıya Göre Öğe Ekle (Add Item by Identifier) düğmesine tıklayın, numarayı yapıştırın ve Enter’a basın. Bu yöntem genellikle en temiz künyeyi verir.

PDF dosyasından ekleme

Bilgisayarınızdaki bir PDF’i Zotero penceresine sürükleyip bırakın. Zotero çoğu akademik PDF için künye bilgisini otomatik bulmaya çalışır. Bulamazsa PDF’e sağ tıklayıp Üst Öğe Oluştur (Create Parent Item) seçeneğiyle bilgileri elle girebilirsiniz.

Elle ekleme

Ders notu, kurum raporu ya da basılı bir kaynak gibi çevrimiçi kaydı olmayan kaynaklar için yeşil artı (Yeni Öğe) düğmesine tıklayın, öğe türünü seçin ve alanları doldurun.

Adım 4: Künye Bilgilerini Kontrol Edin

Zotero’nun ürettiği kaynakça, kütüphanedeki bilgiler kadar doğrudur. Otomatik alınan verilerde sık görülen sorunlar ve çözümleri:

• Başlık tamamen büyük harfle gelmiş: Başlık alanına sağ tıklayıp Cümle düzeni (Sentence case) seçeneğini kullanın. APA 7, makale başlıklarında cümle düzeni ister.
• Yazar adı tek alanda görünüyor: Yazar satırının yanındaki küçük simgeyle ad ve soyadı iki alana ayırın; aksi hâlde atıf yanlış görünür.
• Dergi adı kısaltılmış: “Yayın” (Publication) alanına derginin tam adını yazın.
• Cilt, sayı veya sayfa eksik: Makalenin kendisinden kontrol edip tamamlayın.
• Aynı kaynak iki kez eklenmiş: Sol paneldeki Yinelenen Öğeler (Duplicate Items) bölümünden kayıtları birleştirin.

Literatür taramasının nasıl planlanacağına dair genel bir çerçeve için araştırma yöntemleri ve kaynak yönetimi yazımıza bakabilirsiniz.

Adım 5: Atıf Stilini Seçin (APA 7 Örneği)

1. Zotero’da Düzen > Ayarlar > Atıf (Cite) bölümüne gidin.
2. Stil listesinde American Psychological Association 7th edition görünüyorsa hazırsınız. Yoksa Başka Stiller Al (Get additional styles) bağlantısıyla aratıp ekleyin.
3. Bölümünüz farklı bir stil istiyorsa (ör. IEEE ya da Chicago) aynı listeden onu ekleyin. Kurumunuzun kendi stili varsa önce danışmanınıza hangi stilin kabul edildiğini sorun.

Adım 6: Word’de Metin İçi Atıf Ekleyin

1. Word’de atıf yapmak istediğiniz yere imleci getirin.
2. Zotero sekmesinden Add/Edit Citation düğmesine tıklayın.
3. Bu belgede ilk kez atıf yapıyorsanız açılan Belge Tercihleri penceresinden stili (ör. APA 7) ve dili seçin. Türkçe metinlerde dil olarak Türkçe seçmek, “ve”, “vd.” gibi bağlaçların Türkçe çıkmasını sağlar.
4. Kırmızı Zotero arama çubuğu açılır. Yazar soyadını veya başlıktan bir kelimeyi yazıp listeden kaynağı seçin ve Enter’a basın.
5. Sayfa numarası eklemek için arama çubuğunda seçtiğiniz kaynağa tıklayın ve Sayfa alanını doldurun. Aynı parantez içine birden fazla kaynak eklemek için Enter’a basmadan önce ikinci kaynağı da arayıp seçin.

Örnek: Tek yazarlı bir kaynak için APA 7 metin içi atıf “(Yılmaz, 2021, s. 45)” biçiminde görünür. Yazarı cümlenin içinde anıyorsanız atıfa tıklayıp Yazarı Gizle (Omit Author) seçeneğini işaretleyerek “Yılmaz (2021)” yapısını kurabilirsiniz.

Adım 7: Kaynakçayı Otomatik Oluşturun

1. Belgenin sonunda “Kaynakça” başlığının altına imleci getirin.
2. Zotero sekmesinden Add/Edit Bibliography düğmesine tıklayın.
3. Zotero, metinde atıf yaptığınız tüm kaynakları seçtiğiniz stile göre alfabetik ve asılı girintili olarak listeler.

Metne yeni bir atıf eklediğinizde kaynakça kendiliğinden güncellenir. Kütüphanede bir künyeyi düzelttiyseniz Word’de Refresh düğmesine basmanız yeterlidir. Başlığın tabloda görünmesi için “Kaynakça” satırına başlık stili vermeyi unutmayın; otomatik içindekiler tablosu bu stilleri okur.

Google Docs ve LibreOffice ile Kullanım

Zotero Connector yüklüyse Google Docs’ta menü çubuğunda Zotero menüsü görünür; atıf ve kaynakça ekleme mantığı Word ile aynıdır. LibreOffice Writer için de eklenti Zotero ayarlarındaki Word İşlemciler bölümünden kurulabilir. Grup ödevlerinde Zotero’nun ücretsiz Grup kütüphanelerini kullanarak kaynakları ekip arkadaşlarınızla paylaşabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

• Atıfları elle düzenlemek: Zotero atıfını Word’de elle değiştirirseniz program bir sonraki güncellemede uyarı verir ya da değişikliği geri alır. Düzeltmeleri her zaman Zotero kütüphanesinde yapın.
• Kaynakçayı kopyalayıp yapıştırmak: Bu durumda atıflarla bağlantı kopar. Sadece son teslim kopyasında, belgenin yedeğini aldıktan sonra Unlink Citations ile bağlantıları kaldırmayı düşünebilirsiniz; bazı kurumlar bunu ister.
• Künyeyi kontrol etmemek: Otomatik alınan bilgiler hatalı olabilir. Teslimden önce kaynakçayı bir kez satır satır okuyun.
• Belgeyi farklı stillere geçirip karıştırmak: Stili yalnızca Document Preferences penceresinden değiştirin; Zotero tüm atıfları ve kaynakçayı yeni stile göre baştan oluşturur.

Makale yazım sürecinin genel aşamaları için makale nasıl yazılır rehberimizi, derleme türü çalışmalar için de review paper hazırlama yazımızı okuyabilirsiniz.

Teslim Öncesi Kontrol Listesi

• Belge Tercihleri’nde doğru stil ve dil seçili mi?
• Metindeki her atıf kaynakçada, kaynakçadaki her kaynak metinde var mı?
• Makale başlıkları cümle düzeninde, dergi adları tam ve doğru mu?
• DOI bulunan kaynaklarda DOI bağlantısı görünüyor mu?
• Kaynakça başlığı ve girintiler kurum yönergesine uygun mu?
• Belgenin Zotero bağlantılı bir yedeği saklandı mı?

Sıkça Sorulan Sorular

Zotero ücretli mi?

Hayır. Zotero masaüstü uygulaması, tarayıcı eklentisi ve temel hesap ücretsizdir. Yalnızca PDF gibi dosyalar için ücretsiz depolama alanını aşarsanız ek depolama satın almak isteğe bağlıdır.

Zotero ile APA 7 kaynakça nasıl oluşturulur?

Word’deki Zotero sekmesinden Document Preferences penceresinde American Psychological Association 7th edition stilini seçin, atıflarınızı ekleyin ve Add/Edit Bibliography düğmesine basın.

Word’de Zotero sekmesi görünmüyorsa ne yapmalıyım?

Word’ü kapatın, Zotero’da Ayarlar > Atıf > Word İşlemciler bölümünden Word eklentisini yeniden yükleyin ve Word’ü tekrar açın.

Zotero Türkçe kaynakçayı destekliyor mu?

Evet. Belge Tercihleri’nde dil olarak Türkçe seçildiğinde bağlaçlar ve kısaltmalar Türkçe üretilir. Yine de kurumunuzun Türkçe yazım kurallarını kaynakçayla karşılaştırmanız iyi olur.

Mendeley’den Zotero’ya geçebilir miyim?

Evet. Zotero’nun Dosya menüsündeki içe aktarma seçeneği, Mendeley ve diğer programlardan dışa aktarılan RIS veya BibTeX dosyalarını kabul eder.