Kimyasal Proses Endüstrilerindeki Kazaların Nedenleri
Kimyasal proses operasyonu, işyeri proses parametresi, gürültü ve titreşim, iş yükü ve stres gibi gelişen koşullar nedeniyle zorlu karmaşık sosyoteknik sistemde yüksek insan-makine etkileşimi gerektiren yoğun faaliyetlerdir. Örneğin, aşırı çalışma koşulları operatörlerin performansını etkiler, hata olasılığını artırır ve sonuç olarak personelin yaralanmasına veya ölümüne neden olabilir.
Kidam ve Hurme [1] tarafından kazalara karışan en yaygın altı proses ekipmanı üzerinde incelenen 284 vakada, kazaların 623 nedeni bulundu. On beş farklı türde kazaya katkıda bulunan faktör keşfedildi. Şekil 7.1'de görüldüğü gibi, genel olarak insani ve organizasyonel nedenler en büyük kategoridir (%20).
Kaza nedenleri genellikle teknik, insani ve organizasyonel nedenler olarak sınıflandırılır. Pek çok teknik neden, tasarım, kurulum ve servis hataları veya operatörün teknik arayüzündeki hatalar gibi insanla ilgili yönleri içerdiğinden, bunlar arasındaki ayrım net değildir. İkincisi teknik anlamda bir hata değil, operatörlerin operasyonda hata yapmasına neden oluyor. Hem teknik hem de insani ve organizasyonel nedenlerin aynı anda kazalara katkıda bulunması da tipiktir.
Proses güvenliği yönetiminde doğası gereği daha güvenli tasarım
Yapısı gereği daha güvenli tasarım (ISD) ilk kez yaklaşık kırk yıl önce Profesör Trevor Kletz tarafından proses güvenliği risklerinden kaçınmaya yönelik proaktif bir yaklaşım olarak tanıtıldı. ISD'nin temel ilkesi, tehlikeyi kabul edip kontrol etmeye çalışmak yerine, tehlikeyi kaynağından ortadan kaldırmaktır.
Bu yaklaşım dört ana stratejiye dayalı olarak gerçekleştirilebilir: küçült, değiştir, orta ve basitleştir. Miktarları azaltarak, daha az tehlikeli maddelerle değiştirerek ve süreci daha az tehlikeli koşullarda çalıştırarak tehlikenin azaltılmasına vurgu yapan ilkeler. ISD kavramları, dört ilke aracılığıyla olası kazaların sıklığını veya sonuçlarını azaltarak genel risk yönetimi programlarını geliştirecektir.
ISD'yi keşfetmek, geliştirmenin ilk aşamalarında daha fazla kaynak gerektirebilir. Ancak sonuçlar, güvenlik azaltma cihazlarını ve bunların bakım maliyetlerini en aza indirir veya ortadan kaldırır ve ayrıca olay olasılığını azaltır. Doğal olarak daha güvenli hususlar, gösterildiği gibi sürecin yaşam döngüsü maliyetini azaltabilir.
Doğal güvenlik sayesinde insan hatasının azaltılması
Önceki çalışmaların çoğu, güvenlik sistemi, yani kontrolör ve güvenlik önlemleri riskini ve gereksinimini azaltma açısından ISD'nin faydalarını vurgulamıştır. Bununla birlikte, ISD uygulamasının daha geniş ve daha detaylı bir perspektifte faydalarına da dikkat çekilmiştir. Gupta et al. (2003), ISD'nin uygulanması, tehlikeli operasyonları gerçekleştiren yeni bir tesisin maliyetinin üçte bir ila yarıya, hatta daha fazlasına kadar azaltılmasına izin verir.
Kimyasal proses Nedir
Kimyasal prosesler ders notları
İşletme kimya ile ilgili midir
Kimyasal Proses Hesaplamaları pdf
Kimyasal Proses Hesaplamaları
Kimyasal Proses hesaplamaları Ders Notları
Proses geliştirme Nedir
Biyokimya mı kimya mühendisliği mı
Bunun nedeni, ISD'nin yalnızca bir güvenlik sisteminin azaltılmasına değil, aynı zamanda risk değerlendirme gereksiniminin azaltılması, acil durum müdahale planı gereksiniminin azaltılması, bakım gereksiniminin azaltılması, eğitim gereksiniminin azaltılması ve diğer faydalara da odaklanmasıdır.
Bu unsurlar güncel konulara göre şu şekilde detaylandırılmıştır:
• Mevzuata uygunluk: Doğası gereği daha güvenli olan süreçle karşılaştırıldığında, tehlikeli bir sürecin işletilmesi, güvenli bir operasyon sağlamak için katı gerekliliklere tabidir. Düzenleyici gerekliliklere uyulmaması, ağır bir para cezası ile karşılık verilir. Bununla birlikte, sektörde mevzuat ihlali ile ilgili davalar yaygındır. 2009 yılında, ABD Çalışma Bakanlığı İş Sağlığı ve Güvenliği İdaresi (OSHA), süreç güvenliği yönetiminin ihlali nedeniyle BP Texas'a 87 milyon dolardan fazla ceza verdi. Miktarın OSHA tarihinde kaydedilen en büyük olduğu kaydedildi.
• Risk değerlendirmesi: Malezya yönetmeliği, düzenleyici kuruma bir güvenlik raporunun sunulması için tehlikeli sürecin ayrıntılı bir nicel risk analizini gerektirir. Bunun için personelin risk analizi yapacak şekilde eğitilmesi ve tesis sahibinin yetkili bir kişiye danışması gerekir. Ancak, yetkili bir kişinin hizmeti, raporun kabul edilmesini garanti etmez; yine de reddedilen, değişiklik gerektiren veya düzeltme gerektiren raporların sayısını azaltabilir. Sivil yetkililerin katılımını gerektiren yerinde ve saha dışı acil müdahale planlarının hazırlanması gerekmektedir. Planların düzenli olarak güncellenmesi ve belirlenen kişinin eğitilmesi gerekir.
• Güvenlik sistemi: Büyük kazanın insan sağlığı ve çevre üzerindeki sonuçlarını sınırlamak için aktif (örn. kaçak dedektörleri ve sensörler, alarmlar ve kontrol ekipmanı) ve pasif (örn., bentler, yakalama kapları) içeren ekipman tesise kurulmalıdır. . Bu gereklilik, spesifik olmayan malzemeleri ve dökülmeleri işlemek için gereken kurulumu da kapsar. İzleme sürecinin ve kontrolörlerin amaçlandığı gibi çalışmasını sağlamak için yazılımın güvenilir olması ve eğitimli personel tarafından kullanılması gerekir.
• Acil durum hazırlığı: Tehlikeli saha için acil durum müdahale planının hazırlanması ve düzenli olarak güncellenmesi gerekmektedir. Eğitimler ve tatbikatlar gereklidir ve düzenli olarak yapılması gerekir. Bunun dışında, yerinde tıbbi tesisler gereklidir ve çalışanlara kişisel koruyucu ekipman (KKD) sağlanmalıdır. KKD ve tıbbi tesislerin zaman aralıklarında değiştirilmesi gerekir. Acil müdahale planlaması kapsamında, tüm ramak kala olaylar ve kazalar için dahili raporlama sistemleri gereklidir ve eğitimli personel tarafından yönetilmelidir. Şirkette sağlık ve güvenlik komitesi kurulmalı ve komite üyeleri arasında düzenli aralıklarla toplantı yapılmalıdır.
• Tesis düzeni düzenlemesi: Tehlikeli tesiste gerçekleştirilen herhangi bir genişletme/değişiklik, değişiklikten önce yetkililer tarafından onaylanmalıdır. Binaların düzenlenmesi, yerleşim düzeni, tasarım ve inşaat standart bir koda uymalıdır. Genellikle, ekipmanın yerleşimini gösteren ayrıntılı bir tesis yerleşim planı, kurulum veya modifikasyondan önce onay için düzenleyici kuruma sunulmalıdır.
• Bakım: Tehlikeli tesisin tüm ekipmanı, güvenlik sistemi ve aletleri gerektiği gibi çalışmalıdır, dolayısıyla düzenli bakım gerektirir. Bakım personelini eğitmek/bakım personelini işe almak için gereken maliyetin dışında, bakımın maliyeti oldukça fazladır. Bakımın ayrıntılarının kaydedilmesi gerekir ve düzenleyici kurumdan bir müfettiş, gerektiğinde kayıtlara erişme yetkisine sahiptir.
• Nakliye, paketleme ve etiketleme: Tehlikeli maddelerin paketlenmesi, etiketlenmesi ve nakliyesi katı prosedür ve yönergelere uygun olmalıdır. Sürücünün eğitimli ve tehlikeli madde elleçleme becerisine sahip olması ve nakliye sırasında meydana gelen kazalardan kaynaklanan malzeme tahliyesi durumunda şantiye dışı acil durum planının hazırlanması gerekmektedir.
Hidrokarbonlar İçin Yanıcılık Diyagramı
Yanabilirlik diyagramı, verilen bir karışımın yanıcı olup olmadığını belirler. Bu, yanıcı karışımların yangın ve patlamasını kontrol etmek veya önlemek için yardımcı olacaktır. Alev alma diyagramı kimyasal türe bağlıdır ve sıcaklık ve basıncın bir fonksiyonudur. Tipik bir yanıcılık diyagramı gösterilmiştir.
Yanıcılık Şeması Oluşturma
Yanabilirlik diyagramının oluşturulması aşağıdaki adımlar kullanılarak yapılır:
• Üçgenin üç kolunu işaretleyin ve sırasıyla oksijen, nitrojen ve yakıt kolları olarak işaretleyin. Bu kolların apeksi ve orijini, Şekil 3.6’da gösterildiği gibi saat yönünün tersine işaretlenmiştir.
• Yakıt kolunun apeksini %79 nitrojen ile bağlayarak hava hattını çizin. Buna hava hattı denir.
• Hava hattındaki yakıt karışımının LFL ve UFL’sini çizin (havadaki % yakıt).
• Oksijen eksenindeki stokiyometrik noktayı bulun.
• Bu noktadan %100 nitrojen apeksine kadar stokiyometrik bir çizgi çizin.
• Oksijen ekseninde LOC’yi bulun ve stokiyometrik çizgiyle kesişene kadar yakıt koluna paralel bir çizgi çizin.
• Bu kesişme noktasında bir nokta çizin.
• Biliniyorsa, LFL ve UFL’yi saf oksijende çizin (saf oksijendeki yakıtın yüzdesi).
• Yanabilirlik diyagramını elde etmek için noktaları şekildeki gibi birleştirin.
Örnek
Metanın (CH4) yanıcılık özellikleri aşağıdaki gibidir:
Havada alev alma sınırı: LFL=havada %5,3 yakıt – UFL=havada %15 yakıt.
Saf oksijende yanıcılık sınırı: LFL=oksijen içinde %5,1 yakıt UFL=oksijen içinde %61 yakıt.
Sınırlayıcı oksijen konsantrasyonu (LOC) = %12 oksijen.
Metan için yanıcılık diyagramını oluşturalım. Genel yanma denklemi şu şekilde verilir:
CmHxOy zO2 mCO2 (x/2)H2O Dengeli yanma reaksiyonu şu şekilde verilir:
CH4 2O2 CO2 2H2O
Yukarıdaki iki denklemin karşılaştırılmasıyla, z = 2. Stokiyometrik nokta şu şekilde verilir: [z/(1 z)] 100 %66,7 oksijen İlgili yanıcılık diyagramı aşağıda da gösterilmektedir.
Hidrokarbonlar nedir
Alifatik hidrokarbonlar Nedir
Hidrokarbon formülü
Hidrokarbonlar nelerdir
Hidrokarbon bileşiği
Hidrokarbon özellikleri
Aromatik hidrokarbonlar
Alifatik hidrokarbonların özellikleri
Ateşleme Enerjisi
Hidrokarbonların yanma reaksiyonunu başlatmak için gereken Minimum Ateşleme Enerjisi (MIE), proses endüstrilerinde yangın olasılığını da kontrol eder. Tüm yanıcı malzemeler, (bileşim) veya karışımına, konsantrasyonuna, sıcaklığına ve basıncına bağlı olan MIE’ye sahiptir. Bazı kimyasallar için MIE Tablo 3.2’de verilmiştir. Ateşleme birçok yolla da başlatılabilir. Yaygın ateşleme kaynaklarından bazıları da verilmiştir.
Patlamalar
Patlama, basınç veya şok dalgalarının gelişmesine neden olan hızlı bir enerji salınımıdır. Aşağıda tartışılacağı gibi farklı endüstriyel patlama türleri vardır:
Sınırlı Buhar Bulutu Patlaması (CVCE):
Bir gemide veya kapalı bir alanda (örneğin bir binanın içinde) meydana gelen bir patlama türüdür. Genellikle yüksek basınç veya kimyasal enerjinin serbest kalmasından kaynaklanır.
Buhar Bulutu Patlaması (VCE):
Yanıcı kimyasalların atmosfere salınması sonucu havada oluşan anlık buhar bulutunun neden olduğu da bir patlama türüdür.
Kaynayan Sıvı Genişleyen Buhar Patlaması (BLEVE):
BLEVE, basınçlı durumda dar bir açıklıktan büyük miktarda buharın anlık olarak salınmasından da kaynaklanır.
Bacalı Patlama (VE)
Kimyasalların yüksek hızda havalandırılmasından kaynaklanır.
Toz Patlaması
Toz patlaması, ince katı parçacıkların hızlı yanmasından kaynaklanır.
Patlama Özellikleri
Patlama enerjisi farklı şekillerde dağılır: (i) basınç dalgası; (ii) mermiler; (iii) termal radyasyon; ve (iv) akustik enerji (Planas-Cuchi ve diğerleri, 2004). Patlama nedeniyle üretilen bazı enerji türleri aşağıda da tartışılmaktadır:
Patlama dalgası, açık havada genellikle kuvvetli bir rüzgarın takip ettiği bir şok dalgasıdır. Bir cismin aşırı basıncı, herhangi bir cisme çarpan şok dalgalarının bir sonucudur. Patlama, reaksiyon cephesinin belirli bir ortamdaki ses hızından daha hızlı hareket ettiği bir tür patlamadır. Parlama, belirli bir ortamdaki reaksiyon cephesinin (enerji cephesi) sesinkinden daha düşük bir hızda hareket ettiği bir tür patlamadır.
Patlama Modelleme
Patlamalar, patlama merkezinden ses hızında hareket eden bir patlama veya basınç dalgası ile sonuçlanır. Patlamalar sırasında meydana gelen hasarların temel nedeni şok dalgası veya aşırı basınçtır. Füzeler veya mermiler diğer önemli hasar kaynaklarıdır. Genel olarak, patlamaların neden olduğu hasar, basınç artış hızının ve patlama dalgasının süresinin de bir fonksiyonudur.
Patlama, basınçta hızlı bir artış oluşturduğundan, patlamaların neden olduğu hasar, tepe noktasındaki aşırı basınca dayalı olarak tahmin edilir. Yayılan dalga, yolunda bulunan nesnelere zarar verir ve ardından negatif basınç dalgası da gelir.
Bu, basınç dalgaları atmosfer basıncına dönmeden önce daha fazla hasara neden olur. Bu nedenle, hasar çeşitli faktörlere bağlıdır: (i) ulaşılan maksimum basınca; (ii) yayılma hızı; ve (iii) çevresel özellikler. Patlama dalgası nedeniyle aşırı basıncın zamanla değişimi de verilmiştir. Eğrinin altındaki alan, patlamanın şiddetinin ölçüsüdür.
Patlama Hasarının Hasar Sonuçları
Patlama hasarından kaynaklanan sonuçları belirlemek için kullanılan en yaygın yöntemlerden biri Tri Nitro Toluene (TNT) eşdeğerlik yöntemidir. TNT, şeklini hızlı bir şekilde katıdan sıcak genleşen gaza değiştirebilen önemli bir patlayıcıdır. Patlamadan sonra siyah bir toz olan kurum üretir. Bunun için kimyasal reaksiyon:
- 2C7H5N3O6(s) 3N2 7CO(g) 5H2O(g) 7C(s) (3.17)
TNT, karbon, oksijen ve azot elementleri içerdiğinden, yandığında aralarında güçlü bir bağ bulunan oldukça kararlı maddeler üretir.
TNT patlamaları kimyasal olarak kararsızdır, bu da bağlarını kırmak için fazla kuvvet gerektirmediği anlamına gelir. TNT’nin eşdeğer kütlesinin ve ölçeklenmiş mesafenin hesaplanmasıyla ilgili adımlar aşağıda da tartışılmıştır:
- Adım 1: İlgili toplam yakıt kütlesini (m) belirleyin.
- Adım 2: Patlama enerjisini (ΔHc) belirleyin.
- Adım 3: Genellikle şu değere göre değişen patlama enerjisini (η) tahmin edin.
%1 ila %15.
- Adım 4: Aşağıdakileri kullanarak eşdeğer TNT kütlesini hesaplayın
Ortaya çıkan aşırı basınç Po, aşağıdaki ilişki kullanılarak grafiksel veya matematiksel olarak hesaplanabilir. Grafiksel olarak, aşırı basınç Po, Pa’nın atmosferik basınç olduğu kullanılarak ölçeklendirilmiş aşırı basınç Ps’nin belirlenebildiği Denklem (3.20) kullanılarak da hesaplanabilir.
Literatürde tıkanıklık veya kısıtlama derecesine göre alternatif yöntemler de görülmektedir. Örneğin, bkz. TNO Multienergy modeli ve Baker–Strehlow modeli.