Ödev, rapor ya da tez yazarken en çok zaman alan işlerden biri güvenilir kaynak bulmaktır. Genel arama motorlarında akademik bir konuyu aradığınızda blog yazıları, forumlar ve reklamlar arasında kaybolmak kolaydır. Google Akademik (İngilizce adıyla Google Scholar), aramayı makaleler, tezler, kitaplar, bildiriler ve akademik raporlarla sınırlayarak bu sorunu büyük ölçüde çözer.
Bu rehberde “Google Akademik nasıl kullanılır?” sorusunu sıfırdan yanıtlıyoruz: doğru arama terimlerini seçmek, arama operatörleriyle sonuçları daraltmak, tam metne ulaşmak, atıf bilgisini almak, kaynakları kitaplığınıza kaydetmek ve yeni yayınlar için uyarı kurmak. Menü adları Türkçe arayüze göre verilmiştir; arayüz zaman zaman güncellendiği için bazı düğmelerin yeri küçük farklılıklar gösterebilir.
Google Akademik Nedir, Ne İşe Yarar?
Google Akademik, akademik yayınları dizinleyen ücretsiz bir arama hizmetidir. Adresi scholar.google.com‘dur ve kullanmak için hesap açmanız gerekmez; yalnızca kitaplık ve uyarı gibi kişisel özellikler için Google hesabıyla giriş yapmanız istenir.
Google Akademik’in genel aramaya göre başlıca avantajları şunlardır:
- Sonuçlar akademik içerikle sınırlıdır. Dergi makaleleri, lisansüstü tezler, kitap bölümleri ve konferans bildirileri öne çıkar.
- Her sonucun altında atıf bilgisi bulunur. Bir çalışmanın kaç kez alıntılandığını ve onu alıntılayan yayınları görebilirsiniz.
- Hazır kaynak gösterimi sunar. APA, MLA, Chicago gibi stillerde künye örneği ve kaynak yöneticilerine aktarım seçenekleri vardır.
- Farklı sürümleri bir araya getirir. Aynı makalenin yayıncı sayfası, üniversite arşivi ve yazarın kişisel sayfasındaki kopyaları tek sonuç altında listelenir.
Unutmayın: Google Akademik bir veri tabanı değil, bir arama motorudur. Dizinlediği her içerik hakemli değildir; kaynağın niteliğini değerlendirmek yine size düşer.
Adım 1: Araştırma Sorunuzu Anahtar Kelimelere Dönüştürün
İyi bir arama, iyi bir soruyla başlar. Örneğin konunuz “Üniversite öğrencilerinde sosyal medya kullanımı ve uyku kalitesi” ise bunu iki üç temel kavrama ayırın: sosyal medya, uyku kalitesi, üniversite öğrencileri.
- Her kavram için eş anlamlı ya da yakın terimleri not edin (ör. “sosyal medya bağımlılığı”, “problemli internet kullanımı”).
- Kavramların İngilizce karşılıklarını da yazın (ör. “social media use”, “sleep quality”, “university students”). Uluslararası literatürün büyük kısmı İngilizcedir.
- Önce kısa ve genel bir arama yapın, ardından sonuçlara bakarak terimlerinizi daraltın.
Tüm soruyu cümle olarak yazmak yerine kavramları yan yana yazmak genellikle daha isabetli sonuç verir.
Adım 2: Arama Operatörleriyle Sonuçları Daraltın
Google Akademik, genel Google aramasındaki operatörlerin çoğunu destekler. En kullanışlı olanlar şunlardır:
- Tırnak işareti (“…”): Kelime öbeğini birebir arar. Örnek:
"uyku kalitesi" - Eksi işareti (-): Bir kelimeyi sonuçlardan çıkarır. Örnek:
"uyku kalitesi" -çocuk - OR: Terimlerden herhangi birini içeren sonuçları getirir (büyük harfle yazılmalıdır). Örnek:
"sosyal medya" OR "internet bağımlılığı" - intitle: / allintitle:: Kelimeleri yalnızca başlıkta arar. Örnek:
allintitle: uyku kalitesi öğrenci - author:: Belirli bir yazarın çalışmalarını bulur. Örnek:
author:"A Yılmaz" - source:: Belirli bir dergide yayımlanan çalışmaları arar. Örnek:
source:"Psikoloji Çalışmaları"
Gelişmiş arama ekranını kullanma
Operatörleri ezberlemek istemiyorsanız sol üstteki menü simgesinden (≡) Gelişmiş arama‘yı açın. Burada “tam kelime öbeğiyle”, “bu kelimelerden en az biriyle”, “bu kelimeler olmadan” gibi alanlar, yazar, yayın adı ve tarih aralığı kutuları bulunur. Doldurduğunuz alanlar arka planda yukarıdaki operatörlere dönüştürülür.
Adım 3: Tarih Aralığı ve Sıralamayı Ayarlayın
Sonuç sayfasının sol tarafındaki seçeneklerle aramanızı zamana göre süzebilirsiniz:
- Herhangi bir zaman varsayılan seçenektir.
- Güncel literatür istiyorsanız belirli bir yıldan sonrasını seçin ya da Özel aralık ile başlangıç ve bitiş yılını girin. Birçok öğretim üyesi son beş on yılın kaynaklarını tercih eder; kendi yönergenize bakın.
- Sıralama varsayılan olarak alaka düzeyine göredir. Tarihe göre sırala seçeneği en yeni eklenen çalışmaları öne getirir.
Alaka sıralamasında çok alıntılanan eski çalışmalar üstte çıkabilir. Bu, alanın temel kaynaklarını bulmak için faydalıdır; güncel bulgular için tarih filtresini mutlaka kullanın.
Adım 4: Sonuç Kartını Doğru Okuyun
Her sonuç kartında bir kaynağı değerlendirmenize yardım eden bağlantılar bulunur:
- Başlık: Genellikle yayıncı ya da arşiv sayfasına gider.
- Yeşil satır: Yazarlar, yayın yeri, yıl ve alan adı bilgisidir. Burada dergi adını ve yılı kontrol edin.
- Sağdaki [PDF] veya [HTML] bağlantısı: Ücretsiz erişilebilen bir tam metin kopyası bulunduğunu gösterir.
- Alıntılanma sayısı: Çalışmayı alıntılayan yayınların listesine gider. Bir konunun nasıl geliştiğini izlemek için çok değerlidir.
- İlgili makaleler: Benzer çalışmaları listeler; yeni anahtar kelimeler keşfetmenizi sağlar.
- Tüm sürümler: Aynı çalışmanın farklı kopyalarını gösterir. Yayıncı sayfası ücretliyse başka bir sürümde açık erişimli kopya olabilir.
Kaynağın güvenilirliğini kontrol etme
Alıntılanma sayısı tek başına kalite göstergesi değildir; yeni yayımlanmış iyi bir çalışmanın atfı az olabilir. Şu sorulara da bakın: Çalışma hakemli bir dergide mi yayımlanmış? Yazarlar konunun uzmanı mı? Yöntem bölümü açık mı? Öğrenci ödevi, sunum dosyası ya da tarihi belirsiz bir belge mi? Bu sorular, kaynakçanızın niteliğini doğrudan etkiler.
Adım 5: Tam Metne Yasal Yollarla Ulaşın
Bir makalenin özeti açık ama tam metni ücretliyse şu yolları sırayla deneyin:
- Tüm sürümler bağlantısından açık erişimli bir kopya arayın (kurumsal arşiv, yazarın sayfası).
- Kitaplık bağlantılarını ayarlayın: Menü (≡) → Ayarlar → Kitaplık bağlantıları bölümünde üniversitenizin adını aratıp seçin. Böylece kampüs ağından ya da kurum hesabınızla erişebileceğiniz sonuçların yanında üniversite bağlantısı görünür.
- Türkçe çalışmalar için DergiPark, TR Dizin ve YÖK Ulusal Tez Merkezi gibi ücretsiz kaynaklara da bakın.
- Hâlâ ulaşamıyorsanız üniversite kütüphanenizin belge sağlama hizmetini sorun ya da yazara kibar bir e-postayla makaleyi isteyin.
Adım 6: Atıf Bilgisini Alın ve Kontrol Edin
Her sonucun altındaki tırnak (“) simgesine, yani Alıntı yap düğmesine tıkladığınızda açılan pencerede çalışmanın farklı stillerdeki künyesi görünür. Pencerenin altındaki BibTeX, EndNote, RefMan ve RefWorks bağlantılarıyla künyeyi kaynak yöneticinize aktarabilirsiniz.
Ancak bu hazır künyeleri doğrudan kopyalayıp yapıştırmayın. Otomatik künyelerde sık görülen hatalar şunlardır:
- Yazar adlarında Türkçe karakterlerin bozulması ya da eksik yazar,
- Dergi cilt, sayı veya sayfa bilgisinin eksik olması,
- DOI numarasının bulunmaması,
- Makale başlığında büyük-küçük harf kurallarının stile uymaması.
Künyeyi her zaman makalenin kendi sayfasındaki bilgilerle karşılaştırın. Kaynaklarınız çoğalacaksa künyeleri tek tek kopyalamak yerine bir kaynak yöneticisi kullanmak daha güvenlidir; bunun için Zotero ile kaynakça oluşturma rehberimize göz atabilirsiniz.
Adım 7: Kitaplığım ve Uyarılarla Düzenli Kalın
Kaynakları kaydetme
Google hesabınızla giriş yaptığınızda her sonucun altında yıldız (☆) simgesi belirir. Bu simgeye tıklayarak çalışmayı Kitaplığım‘a kaydedebilir, kaydettiğiniz kaynaklara etiket verebilirsiniz (ör. “giriş bölümü”, “yöntem”, “okunacak”). Kitaplığa menüden (≡) ulaşırsınız.
Uyarı oluşturma
Uzun soluklu bir tez ya da dönem projesi üzerinde çalışıyorsanız yeni yayınları kaçırmamak için uyarı kurun. Bir arama yaptıktan sonra sol menüdeki Uyarı oluştur seçeneğine tıklayın ve e-posta adresinizi onaylayın. Aynı aramaya uyan yeni çalışmalar dizine eklendiğinde e-postayla bilgilendirilirsiniz. Önemli bir makaleyi alıntılayan yeni çalışmalar için de, alıntılayanlar listesinde uyarı oluşturabilirsiniz.
Örnek Arama Senaryosu
Diyelim ki psikoloji dersi için “üniversite öğrencilerinde sınav kaygısı ve uyku” konulu bir ödev hazırlıyorsunuz:
- İlk arama:
sınav kaygısı uyku üniversite öğrencileri - Çok sonuç geldiyse öbekleri sabitleyin:
"sınav kaygısı" "uyku kalitesi" - İngilizce literatür için:
"test anxiety" "sleep quality" "university students" - Sol menüden son yıllarla sınırlayın.
- Konuyla en ilgili iki üç çalışmanın Alıntılanma sayısı ve İlgili makaleler bağlantılarını açarak literatürü genişletin.
- Seçtiğiniz kaynakları Kitaplığım’a kaydedip etiketleyin.
Kaynaklarınızı topladıktan sonra metni planlamak için makale yazım kuralları ve iyi bir ödevin nasıl hazırlanacağı üzerine yazılarımız da yol gösterici olabilir.
Sık Yapılan Hatalar
- Yalnızca ilk sayfaya bakmak: İlgili çalışmalar ikinci ve üçüncü sayfalarda da çıkabilir; terimleri değiştirerek birkaç arama yapın.
- Sadece özeti okuyup kaynak göstermek: Özette yazmayan sınırlılıklar ve bulgular tam metindedir. Okumadığınız bir çalışmayı kaynak göstermeyin.
- İkincil atfı fark etmemek: Bir makalede alıntılanan başka bir çalışmayı kullanıyorsanız mümkünse özgün kaynağa ulaşın.
- Künyeleri kontrol etmemek: Otomatik künyelerdeki küçük hatalar kaynakçanın tamamında tutarsızlık yaratır.
Sıkça Sorulan Sorular
Google Akademik ücretli mi?
Hayır. Google Akademik’te arama yapmak ücretsizdir. Ancak listelenen bazı makalelerin tam metni yayıncı tarafından ücretli sunulabilir; bu durumda açık erişimli sürüm veya üniversite kütüphanesi erişimi aranmalıdır.
Google Akademik’teki her kaynak güvenilir midir?
Hayır. Hizmet akademik görünümlü pek çok belgeyi dizinler; hakemli dergi makaleleri ile ders notları veya ön baskılar aynı listede yer alabilir. Yayın yerini, yazarları ve yöntemi kontrol ederek karar verin.
Google Akademik’ten aldığım APA künyesini doğrudan kullanabilir miyim?
Başlangıç noktası olarak kullanabilirsiniz, ancak yazar adları, cilt-sayı, sayfa ve DOI bilgilerini makalenin kendi sayfasıyla mutlaka karşılaştırın. Otomatik künyelerde eksik veya hatalı alanlar sık görülür.
Türkçe tezleri Google Akademik’te bulabilir miyim?
Bazı Türkçe tezler ve makaleler listelenir, fakat kapsam tam değildir. Türkçe lisansüstü tezler için YÖK Ulusal Tez Merkezi, Türkçe dergi makaleleri için DergiPark ve TR Dizin’de ayrıca arama yapmanız önerilir.
Alıntılanma sayısı yüksek olan makale daha mı iyidir?
Her zaman değil. Atıf sayısı çalışmanın yaşına, alanına ve konusuna göre değişir. Yeni yayımlanmış ama yöntemi güçlü bir çalışma, eski ve çok alıntılanmış bir çalışmadan daha uygun olabilir.
